तीन पिढ्यांचे 'राजगृह' दर्शन

तीन पिढ्यांचे 'राजगृह' दर्शन.

८० वर्षांच्या आजीने पणतूला दाखवले मुक्तीचे मंदिर; दादर येथील भावूक प्रसंग

विशेष वृत्त - मुंबई:

मुंबईतील दादर येथील 'राजगृह'... भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे ऐतिहासिक निवासस्थान आणि करोडो शोषितांचे प्रेरणास्थान. या पवित्र वास्तूने काल एका अत्यंत भावूक आणि वैचारिक समृद्धीच्या प्रसंगाचा अनुभव घेतला. एकाच कुटुंबातील तीन पिढ्यांनी—८० वर्षांची आजी, त्यांचा नातू आणि पणतू—एकत्र येत बाबासाहेबांच्या स्मृतींना अभिवादन केले.

भीम सैनिक बाबासो कांबळे यांनी आपल्या ८० वर्षांच्या आजीला आणि लहान मुलाला (आजीचा पणतू) घेऊन 'राजगृहा'ला भेट दिली. वयाच्या या टप्प्यावर पाय थरथरत असताना आणि दृष्टी मंदावली असतानाही राजगृहाच्या प्रवेशद्वारावर पोहोचताच आजीचा चेहरा एका वेगळ्याच तेजाने उजळून निघाला. तिने लहानग्या पणतूचा हात धरून अत्यंत मायेने सांगितले, "बाळा, हेच ते घर... जिथे बाबासाहेबांनी आपल्या माणसांच्या हक्कासाठी, मान-सन्मानासाठी आयुष्य पणाला लावले."

कांबळे यांनी आपल्या भावना व्यक्त करताना सांगितले की, "आजी अशिक्षित आहे, पण तिला राजगृहाचे आणि बाबासाहेबांच्या संघर्षाचे महत्त्व आजच्या सुशिक्षित पिढीपेक्षाही जास्त ठाऊक आहे. कारण तिने पाण्यासाठी, माणुसकीसाठी आणि रोजच्या संघर्षासाठीचा तो कठीण काळ स्वतः जगला आहे. ज्या घरात ५० हजारांहून अधिक पुस्तकांच्या गराड्यात बसून एका महामानवाने पूर्ण समाजाचे भवितव्य घडवले, त्या वास्तूत आज आपली तिसरी पिढी उभी आहे, याचे तिला अतोनात समाधान वाटले."

राजगृहातील बाबासाहेबांचा स्टडी टेबल, त्यांची खुर्ची आणि तेथील अभ्यासू वातावरण पाहून वृद्ध आजीच्या डोळ्यातून अश्रू अनावर झाले. "आजी, का रडतेस?" असे विचारले असता, त्या माऊलीने दिलेले उत्तर उपस्थित प्रत्येकाचे काळजाला भिडणारे होते. आजी म्हणाली, "हे दुःखाचे नाही, तर आनंदाचे अश्रू आहेत. ज्या महामानवाने आम्हाला जनावरासारख्या जगण्यातून बाहेर काढून 'माणूस' म्हणून जगण्याचा अधिकार दिला, त्याच्या पवित्र घरात आज माझा पणतू उभा आहे... यापेक्षा मोठे सुख माझ्या आयुष्यात दुसरे काय असू शकते?"

"प्रत्येकाने आपल्या कुटुंबासह 'राजगृहा'ला भेट द्यावी"

राजगृह ही केवळ सिमेंट-विटांची इमारत नसून तो प्रत्येक शोषिताचा श्वास आणि स्वाभिमान आहे, असा संदेश या प्रसंगातून मिळतो. बाबासो कांबळे यांनी सर्व समाजबांधवांना नम्र आवाहन केले आहे की, प्रत्येकाने आपल्या आयुष्यात किमान एकदा तरी आपल्या आई-वडिलांना आणि आजी-आजोबांना घेऊन 'राजगृहा'ला नक्की भेट द्यावी. वयोवृद्ध पिढीच्या डोळ्यातले ते अश्रूच खऱ्या अर्थाने 'राजगृह' काय आहे, याची प्रचिती देतील.