२७ फेब्रुवारी : मराठी भाषा दिन आणि कुसुमाग्रजांचे अजरामर कार्य

 २७ फेब्रुवारी : मराठी भाषा दिन आणि कुसुमाग्रजांचे अजरामर कार्य

मराठी भाषा दिन म्हणजे केवळ एका दिवसाचा उत्सव नव्हे; तो मराठी अस्मितेचा, संस्कृतीचा आणि साहित्यसमृद्धीचा गौरवसोहळा आहे. २७ फेब्रुवारी हा दिवस विष्णू वामन शिरवाडकर यांच्या जयंतीनिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात ‘मराठी भाषा गौरव दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. ‘कुसुमाग्रज’ या टोपणनावाने अजरामर ठरलेले हे व्यक्तिमत्त्व मराठी साहित्याचा तेजस्वी ध्रुवतारा आहे.

जीवनप्रवास आणि घडण.

विष्णू वामन शिरवाडकर यांचा जन्म २७ फेब्रुवारी १९१२ रोजी पुणे येथे झाला. त्यांचे बालपण नाशिकजवळील पिंपळगाव येथे गेले. बालपणापासूनच साहित्याची आवड आणि सामाजिक भान त्यांच्या मनात रुजले. पुढे त्यांनी कविता, नाटक, कादंबरी, ललित लेखन अशा विविध साहित्यप्रकारांतून आपल्या प्रतिभेचा ठसा उमटवला.

साहित्यसंपदेचा सुवर्णठेवा.

कुसुमाग्रजांचे साहित्य स्वातंत्र्य, न्याय, समानता आणि मानवी संवेदनांनी ओथंबलेले आहे. ‘विशाखा’ हा त्यांचा काव्यसंग्रह स्वातंत्र्यलढ्याच्या जाज्वल्य भावनांचा दस्तऐवज मानला जातो. ‘समिधा’, ‘किनारा’, ‘हिमरेषा’, ‘वादळवेल’, ‘मारवा’ यांसारख्या काव्यसंग्रहांतून त्यांनी मानवी जीवनातील संघर्ष आणि आशा प्रभावीपणे व्यक्त केल्या.

मराठी रंगभूमीवर त्यांनी ‘नटसम्राट’सारखे अजरामर नाटक दिले. एका ज्येष्ठ अभिनेत्याच्या आयुष्यातील वैभव, एकाकीपणा आणि अंतर्मनातील वेदना यांचे केलेले चित्रण मराठी साहित्यातील शिखर मानले जाते. ‘दूरचे दिवे’, ‘वीज म्हणाली धरतीला’, ‘ययाति आणि देवयानी’ ही त्यांची इतर गाजलेली नाटके आहेत. ‘वैष्णव’ ही कादंबरीदेखील त्यांच्या लेखनवैविध्याची साक्ष देते.

समाजजागृती आणि कार्य.

कुसुमाग्रजांचे साहित्य हे केवळ कागदावरचे शब्द नव्हते; ते परिवर्तनाची प्रेरणा होते. सामाजिक विषमता, अन्याय, दारिद्र्य याविरोधात त्यांनी लेखणी उगारली. विशेषतः आदिवासींच्या शिक्षणासाठी त्यांनी कार्य केले. त्यांच्या शब्दांत क्रांतीची धार होती, पण त्याच वेळी माणुसकीची करुणाही होती.

सन्मान आणि गौरव.

मराठी साहित्याला दिलेल्या अमूल्य योगदानाबद्दल त्यांना १९८७ साली ज्ञानपीठ पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. ‘नटसम्राट’ या नाटकासाठी १९७४ मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार, तसेच १९९१ मध्ये पद्मभूषण पुरस्कारानेही त्यांचा गौरव करण्यात आला. हे सन्मान त्यांच्या वैयक्तिक यशाचेच नव्हे, तर मराठी भाषेच्या सामर्थ्याचे प्रतीक आहेत.

समारोप.

कुसुमाग्रज म्हणजे विचारांचे दीपस्तंभ. त्यांच्या साहित्याने मराठी भाषेला अभिव्यक्तीची ताकद, विचारांची खोली आणि माणुसकीची दिशा दिली.

२७ फेब्रुवारीला साजरा होणारा मराठी भाषा दिन आपल्याला केवळ भाषेचा अभिमान बाळगायला शिकवत नाही, तर कुसुमाग्रजांच्या विचारांची ज्योत अंतःकरणात पेटवण्याची प्रेरणा देतो.

कुसुमाग्रजांचे कार्य हे मराठी साहित्याच्या इतिहासातील एक उज्ज्वल पर्व आहे— जे प्रत्येक पिढीला विचार करायला, संवेदनशील राहायला आणि अन्यायाविरुद्ध उभे राहायला शिकवते.

                                         सौ. रेखा शशिकांत धुळप.

                                         महिला महाविद्यालय कराड